Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών βρίσκεται αντιμέτωπος με μια άνευ προηγουμένου οικονομική κρίση, που ενδέχεται να οδηγήσει σε επικείμενη οικονομική κατάρρευση μέσα στους επόμενους μήνες. Σύμφωνα με επιστολή του Γενικού Γραμματέα António Guterres προς τους πρεσβευτές, με ημερομηνία 28 Ιανουαρίου, ο ΟΗΕ θα μπορούσε να ξεμείνει από ρευστό έως τον Ιούλιο, γεγονός που σηματοδοτεί τη σοβαρότερη χρηματοδοτική κρίση στα 80 χρόνια λειτουργίας του οργανισμού.
«Η κρίση βαθαίνει, απειλώντας την υλοποίηση των προγραμμάτων και διακινδυνεύοντας την οικονομική κατάρρευση. Και η κατάσταση θα επιδεινωθεί περαιτέρω στο εγγύς μέλλον», αναφέρει ο Guterres στην επιστολή, την οποία επικαλείται το Reuters.
Η προειδοποίηση αυτή έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή, στις 7 Ιανουαρίου, προεδρικού υπομνήματος από τον Donald Trump, με το οποίο διατάχθηκε η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από 66 διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ αυτών και 31 οντοτήτων του ΟΗΕ, τις οποίες χαρακτήρισε «αντίθετες προς τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών».
Αν και ο Γκουτέρες δεν κατονόμασε ρητά τις ΗΠΑ, σημείωσε ότι «αποφάσεις να μην τιμηθούν οι επιβληθείσες εισφορές που χρηματοδοτούν σημαντικό μέρος του εγκεκριμένου τακτικού προϋπολογισμού έχουν πλέον ανακοινωθεί επίσημα».
Χρέη-ρεκόρ και εξάντληση αποθεματικών
Ο ΟΗΕ έκλεισε το 2025 με ανείσπρακτες εισφορές ύψους 1,568 δισεκατομμυρίων δολαρίων – ποσό υπερδιπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι εισπράξεις κάλυψαν μόλις το 76,7% των επιβληθεισών εισφορών, σύμφωνα με το The National. Παράλληλα, τα αποθεματικά ρευστότητας είχαν σχεδόν εξαντληθεί, παρά τις ήδη εφαρμοσμένες περικοπές δαπανών στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας μεταρρύθμισης UN80.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, συνεισέφεραν έως πρόσφατα το 22% του τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ – περίπου 820 εκατ. δολάρια ετησίως – και το 26% του προϋπολογισμού ειρηνευτικών αποστολών. Η αποχώρησή τους συνεπάγεται απώλεια εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, ανάμεσά τους 377 εκατ. για το Ταμείο Πληθυσμού του ΟΗΕ, που στηρίζει δράσεις οικογενειακού προγραμματισμού και μητρικής υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Ένας «καφκικός κύκλος»
Ο Γκουτέρες περιέγραψε ένα παράδοξο που επιδεινώνει την κρίση: οι δημοσιονομικοί κανόνες του ΟΗΕ απαιτούν την επιστροφή μη δαπανηθέντων κεφαλαίων στα κράτη-μέλη, ακόμη κι αν τα ποσά αυτά δεν έχουν εισπραχθεί ποτέ. Ο ίδιος χαρακτήρισε την κατάσταση «καφκικό κύκλο», όπου ο οργανισμός καλείται να επιστρέψει χρήματα που δεν έχει λάβει.
«Δεν μπορούμε να υλοποιήσουμε προϋπολογισμούς χωρίς εισπραγμένα κεφάλαια, ούτε να επιστρέψουμε κεφάλαια που δεν εισπράξαμε ποτέ», τόνισε, προειδοποιώντας πως με βάση τους ισχύοντες κανόνες ο ΟΗΕ ίσως χρειαστεί να επιστρέψει πάνω από 400 εκατ. δολάρια σε πιστώσεις τακτικού προϋπολογισμού το 2027 και σχεδόν 900 εκατ. δολάρια από κεφάλαια ειρηνευτικών επιχειρήσεων.
Η οικονομική πίεση έχει ήδη οδηγήσει σε καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις προς τις χώρες που συνεισφέρουν στρατεύματα – κυρίως αναπτυσσόμενα κράτη – γεγονός που απειλεί τη βιωσιμότητα των ειρηνευτικών αποστολών του ΟΗΕ.
