Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ διανύει μια από τις πιο δημιουργικές περιόδους της καριέρας του, παρότι πλησιάζει τα 76 του χρόνια. Ο σκηνοθέτης από τη Λα Μάντσα επιστρέφει με τη νέα του ταινία «Amarga Navidad», ένα έργο που λειτουργεί σαν συνέχεια ή «αδελφή» του «Dolor y Gloria», εμβαθύνοντας στις προσωπικές του αγωνίες και στην υπαρξιακή σχέση ανάμεσα στη ζωή και τη δημιουργία.
Η νέα κινηματογραφική του πρόταση κινείται στο όριο μεταξύ μυθοπλασίας και προσωπικής εξομολόγησης. Μέσα από ένα παιχνίδι καθρεφτισμών, ο Αλμοδόβαρ παρουσιάζει τον Ραούλ Ροσέτι, έναν σκηνοθέτη που βιώνει δημιουργική και προσωπική κρίση, ενώ ταυτόχρονα αφηγείται την ιστορία της Έλσα, μιας γυναίκας που παλεύει με το πένθος και τις μνήμες του παρελθόντος.
Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η ταινία έχει έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία. «Υπάρχει πολλή μυθοπλασία, αλλά τίποτα δεν είναι επινοημένο. Είμαι απόλυτα παρών μέσα στην ιστορία, αλλά ταυτόχρονα και πλήρως μεταμορφωμένος μέσα από τη φαντασία», σημειώνει.
Η δημιουργία ως τρόπος επιβίωσης
Για τον Αλμοδόβαρ, η δημιουργία δεν είναι απλώς επάγγελμα αλλά ένας τρόπος επιβίωσης απέναντι στον χρόνο. Γράφει καθημερινά, αντιμετωπίζοντας τη γραφή ως άσκηση ζωής. «Δεν θέλω να φανταστώ τον εαυτό μου σε μια στιγμή που δεν θα έχω τίποτα να αφηγηθώ», λέει χαρακτηριστικά. Η γραφή, όπως παραδέχεται, λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στο κενό που φέρνει η φθορά.
Η αγωνία για τον χρόνο και τη μνήμη τον συνοδεύει εδώ και δεκαετίες. Όπως θυμάται, το 2003, μετά την πρώτη κρίση πανικού, άρχισε να ανασκάπτει τη ζωή του και να μετατρέπει τις αναμνήσεις σε ιστορίες. Από εκείνη την περίοδο γεννήθηκαν έργα όπως το «La mala educación» και αργότερα το σύμπαν του «Volver».
Η μητέρα του υπήρξε, όπως έχει πει πολλές φορές, η πρώτη του δασκάλα στην αφήγηση. Από εκείνη έμαθε πως η πραγματικότητα χρειάζεται τη φαντασία για να γίνει υποφερτή. «Κατάλαβα πολύ νωρίς ότι η πραγματικότητα χρειάζεται τη μυθοπλασία για να είναι πιο βιώσιμη», αναφέρει.
Ηθικά διλήμματα και δημιουργική ενοχή
Στο επίκεντρο της νέας του ταινίας τίθεται και ένα δύσκολο ηθικό ερώτημα: το δικαίωμα του δημιουργού να χρησιμοποιεί τις ζωές των άλλων ως πρώτη ύλη για την τέχνη του. Ο Αλμοδόβαρ αναγνωρίζει ότι αυτή η πράξη μπορεί να γεννήσει συγκρούσεις και ενοχές.
Θυμάται, μάλιστα, πως μετά την προβολή της ταινίας «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης», μια φίλη του εξοργίστηκε θεωρώντας ότι η ιστορία της χρησιμοποιήθηκε χωρίς τη συγκατάθεσή της. «Μερικές φορές αγγίζεις τα όρια της ενοχής. Όχι την ώρα που γράφεις, γιατί τότε κυριαρχεί το πάθος. Αλλά όταν τελειώσει η ταινία, αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν είχες το δικαίωμα να το κάνεις», παραδέχεται.
Παρά τα διλήμματα, δεν εγκαταλείπει ποτέ τη δύναμη της αφήγησης. Αν μια ιδέα είναι ισχυρή, πρέπει να βρει τη θέση της στην ταινία, ακόμη κι αν στρέφεται εναντίον του ίδιου του δημιουργού. Αυτή η αυτοκριτική διάθεση αποτυπώνεται και στην «Amarga Navidad», όπου ένας χαρακτήρας κατηγορεί τον πρωταγωνιστή ότι εκμεταλλεύεται ακόμη και τον θάνατο της μητέρας του για καλλιτεχνικούς σκοπούς.
Η ωριμότητα ενός δημιουργού
Η νέα φάση της καριέρας του χαρακτηρίζεται από έναν πιο στοχαστικό και εσωτερικό τόνο. Ο ίδιος περιγράφει τις τελευταίες του ταινίες ως έργα «λιγότερο τραγουδισμένα και περισσότερο ειπωμένα». Παρότι πρόσφατα δοκίμασε να γυρίσει στα αγγλικά, επιμένει ότι η δημιουργική του βάση παραμένει στην Ισπανία, όπου ο τρόπος παραγωγής είναι πιο «χειροποίητος» και οικείος από το περίπλοκο σύστημα του Χόλιγουντ.
Πολιτικές ανησυχίες και αισιοδοξία
Ο σκηνοθέτης δεν κρύβει την ανησυχία του για το σημερινό πολιτικό κλίμα. Παρακολουθεί με προβληματισμό την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και παγκοσμίως. «Μου είναι αφόρητο να ανοίγω το δελτίο ειδήσεων», λέει, περιγράφοντας την ασφυξία που του προκαλεί η σύγχρονη πραγματικότητα.
Παρά την απαισιοδοξία, επιλέγει μια στάση πεισματικής αισιοδοξίας. «Προσπαθώ να είμαι αισιόδοξος κάθε μέρα, σχεδόν με έναν τρόπο παραληρηματικό», δηλώνει. «Δεν υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι για να είσαι αισιόδοξος, αλλά η αισιοδοξία είναι ένας πολύ καλός τρόπος αντίστασης».
Η κάμερα ως λύτρωση
Όπως η θρυλική Τσαβέλα Βάργκας στα τελευταία της χρόνια, έτσι και ο Αλμοδόβαρ φαίνεται να χρησιμοποιεί τη φωνή του πιο λιτά αλλά πιο ουσιαστικά. Με την «Amarga Navidad» δεν προσφέρει απλώς μια ακόμη ταινία στο πλούσιο φιλμογραφικό του έργο. Προσφέρει την εξομολόγηση ενός δημιουργού που συνεχίζει να παλεύει με τον χρόνο, τη μνήμη και τον φόβο του κενού.
Και τελικά, για τον ίδιο, η λύτρωση παραμένει πάντα η ίδια: η στιγμή που η κάμερα ξεκινά να γράφει και η λέξη «δράση» δίνει ξανά νόημα σε όλα.
