Για τους περισσότερους ανθρώπους, το να ζήσει κανείς πάνω από 100 χρόνια μοιάζει ήδη με επιστημονική φαντασία. Ωστόσο, μια νέα αμερικανική έρευνα υποστηρίζει πως ίσως κάποτε να μπορούμε να φτάσουμε ακόμη και τα 200 χρόνια ζωής, αν καταφέρουμε να μιμηθούμε το βιολογικό μυστικό της φάλαινας bowhead.
Η συγκεκριμένη φάλαινα, που ζει στα παγωμένα νερά της Αρκτικής, είναι γνωστή για τη μακροζωία της —ορισμένα άτομα εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 200 έτη— και για την εντυπωσιακή της ανθεκτικότητα απέναντι σε ασθένειες όπως ο καρκίνος. Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ εντόπισαν μια πρωτεΐνη που φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη μακροζωία αυτών των θαλάσσιων γιγάντων.
Η πρωτεΐνη CIRBP και η επιδιόρθωση του DNA
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, επικεντρώνεται στην πρωτεΐνη CIRBP (cold inducible RNA binding protein). Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα επίπεδά της στη φάλαινα bowhead είναι περίπου 100 φορές υψηλότερα από εκείνα άλλων θηλαστικών, γεγονός που υποδηλώνει πως αποτελεί βασικό εργαλείο για την επιδιόρθωση του DNA.
Όταν τοποθέτησαν την εκδοχή της πρωτεΐνης από τη φάλαινα σε ανθρώπινα κύτταρα, τα κύτταρα αυτά επιδιόρθωσαν τις βλάβες του DNA με μεγαλύτερη ακρίβεια και εμφάνισαν λιγότερες μεταλλάξεις. Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν και σε πειράματα με μύγες, οι οποίες έζησαν περισσότερο και επέδειξαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην ακτινοβολία.
Το παράδοξο και η «στρατηγική της επιδιόρθωσης»
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι φάλαινες bowhead δεν βασίζονται σε πολλαπλά αντίγραφα γονιδίων κατά του καρκίνου, όπως οι ελέφαντες, αλλά σε εξαιρετικά ακριβείς μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA. Αντί να καταστρέφουν τα κατεστραμμένα κύτταρα, τα επιδιορθώνουν, διατηρώντας έτσι τους ιστούς υγιείς για δεκαετίες.
Ο εξελικτικός γενετιστής Alex Cagan από το Wellcome Sanger Institute χαρακτήρισε τη φάλαινα bowhead ως «σταρ της έρευνας για τη μακροζωία», καθώς αποτελεί φυσικό μοντέλο για την κατανόηση της υγιούς γήρανσης.
Μπορεί ο άνθρωπος να φτάσει τα 200 χρόνια;
Η επικεφαλής της μελέτης, Vera Gorbunova, σημειώνει πως «η έρευνα δείχνει ότι είναι δυνατόν να ζήσει κανείς περισσότερο από το συνηθισμένο ανθρώπινο προσδόκιμο ζωής». Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα προέρχονται από πειράματα σε κύτταρα και έντομα, όχι σε ανθρώπους, και πως η υπερβολική ενίσχυση των μηχανισμών επιδιόρθωσης θα μπορούσε να έχει και αρνητικές συνέπειες.
Έτσι, η αναφορά στα «200 χρόνια» λειτουργεί περισσότερο ως θεωρητική προοπτική παρά ως ρεαλιστική πρόβλεψη.
Το «κρύο μυστικό» της μακροζωίας
Η πρωτεΐνη CIRBP ενεργοποιείται σε χαμηλές θερμοκρασίες, κάτι που ταιριάζει σε ένα είδος που ζει σε παγωμένα νερά. Σε εργαστηριακές δοκιμές, ανθρώπινα κύτταρα που εκτέθηκαν σε λίγο χαμηλότερη θερμοκρασία από το φυσιολογικό παρουσίασαν βελτιωμένη επιδιόρθωση DNA, ενώ τα επίπεδα της πρωτεΐνης αυξήθηκαν.
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Andrei Seluanov, υπογραμμίζει ότι αν τα ανθρώπινα κύτταρα αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο μέσα στο σώμα, τότε απλές συνήθειες όπως τα σύντομα κρύα ντους ή τα χειμερινά μπάνια θα μπορούσαν να ενισχύσουν φυσικά την παραγωγή της CIRBP.
Η επόμενη φάση της έρευνας
Η ομάδα της Gorbunova ήδη διεξάγει πειράματα σε ποντίκια με αυξημένα επίπεδα CIRBP και σχεδιάζει να μελετήσει αν η τακτική έκθεση στο κρύο μπορεί να επηρεάσει μακροπρόθεσμα τα επίπεδα της πρωτεΐνης σε ανθρώπους.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, στόχος δεν είναι η «αθανασία», αλλά η παράταση των ετών υγιούς ζωής, εκείνων δηλαδή που οι άνθρωποι μπορούν να εργάζονται, να ταξιδεύουν και να απολαμβάνουν την καθημερινότητα χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature και ήδη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται τη διαδικασία της γήρανσης, δείχνοντας πως η φύση ίσως κρατά ακόμη απαντήσεις για τη μακροζωία των ανθρώπων.
