Για να μπορέσει η ΕΕ να χαράξει το δικό της μέλλον και να μην καθοριστεί από την Κίνα ή τις ΗΠΑ θα πρέπει να γίνει πιο ισχυρή, δηλώνει στη συνέντευξή της στα «ΝEA» η κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σχέσεων του Παρισιού στο γαλλικό Πανεπιστήμιο Sciences Po Αράντσα Γκονθάλεθ Λάγια. Η πρώην ΥΠΕΞ της Ισπανίας θεωρεί επίσης ότι καθώς αποδεικνύεται δύσκολο να προωθήσει η Ευρώπη σημαντικά ζητήματα σε επίπεδο «27» μπορεί να κινηθεί πιο γρήγορα με όσους είναι έτοιμοι να κάνουν συμβιβασμούς.
Είναι μόνιμη η ρήξη στις διατλαντικές σχέσεις;
Εχει ξεπεραστεί μια κόκκινη γραμμή, οδηγώντας σε ένα διαφορετικό είδος σχέσης. Οταν μεταξύ δύο συμμάχων ο ένας αμφισβητεί την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του άλλου, τότε αυτό δεν είναι συμμαχία. Αυτή είναι η κόκκινη γραμμή που έχει ξεπεραστεί. Αυτό που έχει σημασία σήμερα είναι να είμαστε διαυγείς. Οχι να προβάλλουμε αυτό που θα θέλαμε, αυτό που νιώθουμε, αλλά να είμαστε διαυγείς στην ανάλυση που κάνουμε για το ποια είναι σήμερα η κυβέρνηση των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη.
Παράλληλα ακούμε ευρωπαίους ηγέτες να τονίζουν ότι σε διμερές επίπεδο η σχέση τους με τις ΗΠΑ είναι καλή. Εχουμε καταλάβει τι διακυβεύεται;
Εχουμε μια πολύ ισχυρή υπάρχουσα σχέση. Οι δύο οικονομίες έχουν τη μεγαλύτερη ημερήσια ανταλλαγή αγαθών ή υπηρεσιών, δεδομένων, επενδύσεων στον κόσμο. Δεν πρέπει να τα πετάξουμε όλα αυτά από το παράθυρο. Αλλά το ερώτημα είναι πώς φανταζόμαστε το δικό μας μέλλον. Αν οι ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει αυτή την κόκκινη γραμμή, και νομίζω ότι όλοι οι ευρωπαίοι ηγέτες το έχουν πει, τότε πρέπει να υπάρχουν συνέπειες. Ποιες είναι; Πρώτον, πρέπει να οικοδομήσουμε τη δική μας ικανότητα αποτροπής. Αυτό σημαίνει ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης για την ασφάλεια και την άμυνά μας. Δεύτερον, να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η οικονομία μας είναι πιο ολοκληρωμένη για να είμαστε πιο ανταγωνιστικοί. Τέλος, πρέπει να φροντίσουμε τη δημοκρατία μας, επειδή η δυσκολία που έχουμε με τις ΗΠΑ σήμερα είναι ιδεολογική. Οταν γράφουν στην Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας ότι αντιμετωπίζουμε πολιτισμική εξάλειψη, πρόκειται για σοβαρά λόγια.
Ομως, στην άμυνα η εξάρτησή μας από τις ΗΠΑ είναι μεγάλη.
Καμία από τις αλληλεξαρτήσεις που έχουμε χτίσει τις τελευταίες οκτώ δεκαετίες δεν θα εξαφανιστεί σε μία μέρα. Πρέπει να είμαστε διαυγείς. Το ερώτημα είναι αν είμαστε σοβαροί ή όχι στην ανάπτυξη των δικών μας ικανοτήτων. Αν κοιτάξω τις κυβερνήσεις, αλλά κυρίως την αμυντική βιομηχανία, υπάρχει μια πολύ σαφής επιθυμία να προωθηθεί η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Ενα παράδειγμα είναι η βιομηχανία που σχετίζεται με το Διάστημα. Το Διάστημα είναι ένας από τους τομείς στους οποίους πιθανώς υστερούμε. Τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες, οι Airbus, Thales και Leonardo, αποφάσισαν να ενοποιήσουν τις προσπάθειές τους για να δημιουργήσουν έναν μεγάλο βιομηχανικό πόλο που σχετίζεται με το Διάστημα. Είναι η αρχή ενός δρόμου προς μεγαλύτερη ευρωπαϊκή κυριαρχία.
Τι γίνεται όμως με την ανταγωνιστικότητα; Υπάρχουν χώρες, καθώς και οι μεγάλες όπως η Γαλλία και η Γερμανία, που θέλουν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους όσον αφορά ορισμένα ζητήματα. Θα χρειαστεί να δημιουργήσουμε ad hoc συνασπισμούς για να προχωρήσουμε;
Το πιο σημαντικό είναι η ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας, η δημιουργία της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, έτσι ώστε οι αποταμιεύσεις μας να μπορούν να κεφαλαιοποιήσουν τις επενδύσεις που χρειαζόμαστε, και τρίτον η τεχνολογία. Είναι απαραίτητες για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σε αυτούς τους τρεις τομείς μπορούμε να πούμε ότι έχει γίνει μια προσπάθεια να προχωρήσουμε με τους «27». Ταυτόχρονα, αποδεικνύεται δύσκολο. Θα πρέπει να προχωρήσουμε σε «μεταβλητή γεωμετρία». Στην ενέργεια έχουμε ένα σοβαρό πρόβλημα με τη Γαλλία. Επομένως, αν θέλουμε να οικοδομήσουμε μια ενεργειακή ένωση, είτε θα πείσουμε τη Γαλλία ότι πρέπει να γίνουν συμβιβασμοί για να ξεμπλοκάρουμε τη διασύνδεση που χρειαζόμαστε είτε θα πρέπει να γίνει χωρίς τη Γαλλία. Αλλά ακόμη και με «μεταβλητή γεωμετρία» θα απαιτηθούν δύσκολες επιλογές από τις κυβερνήσεις. Εχουμε συζητήσει πολύ τι πρέπει να γίνει, έχουμε συζητήσει πολλά χρονοδιαγράμματα, αλλά δεν έχουμε εξετάσει πραγματικά τους συμβιβασμούς και πρέπει να το κάνουμε, επειδή προφανώς υπάρχει η δυνατότητα να κινηθούμε πιο γρήγορα με όσους είναι έτοιμοι να βρουν μια ισορροπία μεταξύ αυτού που δίνουν και αυτού που παίρνουν.
Θα πρέπει η Ευρώπη να κινηθεί προς ομοσπονδιοποίηση και, αν ναι, είναι εφικτό;
Η απάντηση είναι «ναι». Η μεγαλύτερη ολοκλήρωση είναι τελικά η ομοσπονδιοποίηση. Και κινούμαστε ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Οταν δανειστήκαμε από κοινού στη διάρκεια της Covid για να επενδύσουμε από κοινού ή όταν αποφασίσαμε πρόσφατα να δανειστούμε από κοινού για να χρηματοδοτήσουμε την Ουκρανία, αυτές είναι κινήσεις ομοσπονδιοποίησης. Πρέπει πιθανώς να συνηθίσουμε την ιδέα ότι σε έναν κόσμο όπου μετρά η ισχύς η μόνη λύση για την ΕΕ είναι να γίνει μια πιο ομοσπονδιακή Ευρώπη.
Η Ευρώπη βλέπει την Κίνα ως εταίρο, αντίπαλο και ανταγωνιστή. Πρέπει να δούμε τις ΗΠΑ υπό το ίδιο πρίσμα;
Θα προτιμούσα να έχουμε μια πιο σαφή στρατηγική έναντι της Κίνας, επειδή αυτές οι τρεις λέξεις είναι μια διπλωματική σύμβαση. Λένε πολλά και τίποτα. Η στρατηγική μας πρέπει να είναι αυτή που θα σκεφτούμε οι ίδιοι, λαμβάνοντας υπόψη τα δικά μας συμφέροντα. Πρέπει να κάνουμε μια σοβαρή συζήτηση με την Κίνα και είναι σημαντικό να έχει δύο συνιστώσες. Πώς μπορούμε να κάνουμε τις οικονομικές μας σχέσεις να γίνουν win-win. Τώρα δεν υπάρχει ισορροπία. Δεύτερον, έχει να κάνει με το πώς θα τερματίσουμε τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Κίνα στηρίζει τη Ρωσία, η οποία δεν είναι φιλική προς την ΕΕ. Μακάρι να ήμασταν σοβαροί για να ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση με την Κίνα. Η σχέση μας με τις ΗΠΑ θα εξαρτηθεί από την ικανότητά μας να γίνουμε πιο ισχυροί. Το ίδιο ισχύει και για την Κίνα, παρεμπιπτόντως, και για τις σχέσεις μας με άλλους. Η σχέση μας με την Κίνα είναι διαφορετική από αυτή που έχουμε με τις ΗΠΑ. Με τις ΗΠΑ είμαστε ακόμα στο ΝΑΤΟ. Η σχέση με τις ΗΠΑ παραμένει η ισχυρότερη στον κόσμο. Δεν θέλω να συγκρίνω τη μία με την άλλη περίπτωση. Πρόκειται για διαφορετικές σχέσεις, αλλά έχουν κοινό σημείο. Για να μπορέσει η ΕΕ να χαράξει το δικό της μέλλον και να μην καθοριστεί από την Κίνα ή τις ΗΠΑ, θα πρέπει να γίνουμε πιο ισχυροί.
