Στα σκαλιά του Ελιζέ; Ή σε κάποιο τηλεοπτικό πλατό; Σε «light» εκδοχή ή με πομπώδη σκηνοθεσία; Νύχτα, όπως ο Μισέλ Ροκάρ το 1985, ή μέρα-μεσημέρι; Η παραίτηση στην πολιτική είναι ολόκληρη τέχνη. Μια ύστατη χειρονομία, αιφνιδιαστική ή μη. Οκτώ χρόνια μετά την εκλογή του Εμανουέλ Μακρόν στον γαλλικό προεδρικό θώκο, εν μέσω μιας δεύτερης θητείας που προσκρούει στη μια κρίση μετά την άλλη, ορισμένοι αντίπαλοί του φαντάζονται ήδη από καιρό το σενάριο της αποχώρησής του. Από τον ακροαριστερό Ζαν-Λικ Μελανσόν μέχρι τον δεξιό Φρανσουά Φιγιόν, με ενδιάμεσο σταθμό τον πρώην πρωθυπουργό του, Εντουάρ Φιλίπ, η ιδέα εδραιώθηκε σταδιακά στη δημόσια συζήτηση μετά την αποτυχημένη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης, το καλοκαίρι του 2024.
Οπως σχολιάζει η «Libération», μια ριζοσπαστική πρόταση που γεννήθηκε στους κόλπους της Ανυπότακτης Γαλλίας έχει γίνει σχεδόν mainstream.
Η πρόταση μομφής που κατέληξε στην ανατροπή της κυβέρνησης του Μισέλ Μπαρνιέ, η ψήφος εμπιστοσύνης που ζήτησε και έχασε ο Φρανσουά Μπαϊρού, η παραίτηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί, πριν επανέλθει στην πρωθυπουργία… Κάθε πολιτικό επεισόδιο επανατοποθετούσε τον Μακρόν στο στόχαστρο και αναζωπύρωνε το σενάριο της αποχώρησής του. «Η ιδιαιτερότητα της κατάστασής του μετά το 2022 είναι ότι δεν διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία», παρατηρεί ο Ντενί Μπαρανζέ, καθηγητής δημοσίου δικαίου στο Πανεπιστήμιο Paris-Panthéon-Assas. «Εχουμε έναν πρόεδρο της Δημοκρατίας που κυβερνάει χωρίς νομιμοποίηση. Είναι όπως στα κινούμενα σχέδια: οι ήρωες συνεχίζουν να τρέχουν, αλλά δεν αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται πάνω από το κενό!».
Το Σύνταγμα της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας είχε στόχο να βάλει τέλος στο «καθεστώς των κομμάτων» που κατήγγειλε ο Ντε Γκωλ. Με ισχυρές εξουσίες, ο πρόεδρος υποτίθεται ότι είναι ο ακρογωνιαίος λίθος και εγγυητής των θεσμών, ο διαιτητής του πολιτικού παιχνιδιού. Οταν αυτό το τελευταίο μπλοκάρει, τα πυρά επιστρέφουν σ’ εκείνον. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Odoxa που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο, ένα 64% των Γάλλων τάσσεται υπέρ της παραίτησης του Μακρόν.
Στα χρόνια της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, μόνο ο Ντε Γκωλ παραιτήθηκε, μετά την αποτυχία του δημοψηφίσματός του, το 1969 – κάτι που είχε ήδη προαναγγείλει ότι θα έκανε. Επιστρέφοντας στην εξουσία το 1958 επωφελούμενος από τον πόλεμο της Αλγερίας, αποδυναμωμένος από τα μέτρια αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών του 1967 και από την κρίση του Μάη του 1968, ο ιδρυτής της 5ης République ήθελε να επανανομιμοποιήσει την εξουσία του μέσω αυτού του δημοψηφίσματος. Η Αριστερά, με επικεφαλής τον Φρανσουά Μιτεράν, έκανε εκστρατεία κατά. Από την πλευρά του, ο Πιερ Λαμπέρ, επικεφαλής της Διεθνούς Κομμουνιστικής Οργάνωσης, κινητοποίησε τα συνδικάτα. Η ανατροπή του Ντε Γκωλ, υποσχόταν, θα ήταν νίκη της εργατικής τάξης.
Κληρονόμος του τροτσκιστή ηγέτη, ο Ζαν-Λικ Μελανσόν, εμπνεύστηκε άραγε από αυτό το ιστορικό επεισόδιο για να ξεκινήσει την εκστρατεία υπέρ της καθαίρεσης του Μακρόν; Το βέβαιο είναι πως εκείνος άναψε τη σπίθα, μετά τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης, τη βραδιά των ευρωεκλογών, και την προκήρυξη πρόωρων κοινοβουλευτικών εκλογών – κι ας προειδοποιούσε ο Μακρόν ότι αυτές οι τελευταίες «δεν είναι η εκλογή μιας γυναίκας ή ενός άνδρα, ούτε ενός προέδρου, ούτε ψήφος εμπιστοσύνης προς τον πρόεδρο της Δημοκρατίας».
Η συνέχεια, γνωστή. Προέκυψε μια τριχοτομημένη Εθνοσυνέλευση. Η συμμαχία της Αριστεράς απαίτησε να διοριστεί πρωθυπουργός η Λουσί Καστέ, ο Μακρόν αρνήθηκε, οι μελανσονικοί κατέθεσαν πρόταση καθαίρεσης του προέδρου. Οι μελανσονικοί είναι «παράγοντες μόνιμης αποσταθεροποίησης», τους επιτέθηκε ο πρώην πρωθυπουργός Γκαμπριέλ Ατάλ. Και εντούτοις, σταδιακά, η ιδέα διεισδύει στον δημόσιο λόγο. Ενώ πλανάται η απειλή μιας ανατροπής της κυβέρνησης Μπαρνιέ, ο κεντρώος βουλευτής Σαρλ ντε Κουρσόν και ο Ρεπουμπλικανός δήμαρχος του Μω, Ζαν-Φρανσουά Κοπέ, ζητούν με τη σειρά τους την αποχώρηση του αρχηγού του κράτους.
Με την ανατροπή του Μπαρνιέ, το ρεφρέν της παραίτησης επανέρχεται – κι ας επαναλαμβάνει ο Μακρόν πως «προτεραιότητά μου, είναι η σταθερότητα». Με τον Φρανσουά Μπαϊρού στο Ματινιόν, απολαμβάνει μια οκτάμηνη ανάπαυλα. Μέχρι το φθινόπωρο του 2025, όταν ο Μπαϊρού ζητά ψήφο εμπιστοσύνης. Μόνο οι «πρόωρες προεδρικές εκλογές» θα μπορούσαν να ξεμπλοκάρουν την κατάσταση, αποφαίνεται η δεξιά Βαλερί Πεκρές. Η πτώση του Μπαϊρού, κατόπιν η παραίτηση του Λεκoρνί στις αρχές Οκτωβρίου, φουντώνουν ξανά την ένταση. Η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση ζητάει επιστροφή στις κάλπες: διάλυση της Εθνοσυνέλευσης ή παραίτηση του προέδρου.
Οι Ανυπότακτοι καταθέτουν νέα πρόταση καθαίρεσης. Οι πρόωρες προεδρικές εκλογές είναι ο μόνος τρόπος να «διασωθούν οι θεσμοί και να ξεμπλοκαριστεί μια κατάσταση αναπότρεπτη μετά την παράλογη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης», αποφαίνεται στις 6 Οκτωβρίου ο δεξιός δήμαρχος των Καννών, Νταβίλντ Λισνάρ. Την επομένη, είναι η σειρά του Εντουάρ Φιλίπ να επιτεθεί σε εκείνον που τον διόρισε πρωθυπουργό το 2017. Διαπιστώνει «αποσάθρωση του κράτους», και ζητάει πρόωρες προεδρικές εκλογές – μια πολιτική βόμβα. «Ο στρατηγός Ντε Γκωλ το έκανε», λέει με νόημα λίγες μέρες αργότερα ο Ρεπουμπλικανός Φρανσουά Ρεταγιό. Πιο πρόσφατα, στις 17 Δεκεμβρίου, ο δεξιός πρώην πρωθυπουργός Φρανσουά Φιγιόν διαβεβαιώνει ότι, αν βρισκόταν στη θέση του Μακρόν, θα παραιτούνταν.
Στην ουσία, σημειώνει η «Libé», μόνο οι Σοσιαλιστές δεν έχουν αναφερθεί ποτέ δημόσια στο σενάριο της παραίτησης. «Φενάκη», χαρακτήρισε μάλιστα αυτή την τελευταία ο επικεφαλής τους, Ολιβιέ Φορ. Οσο για τον σοσιαλιστή πρώην πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ, αυτός είχε εκτιμήσει τον περασμένο Ιανουάριο ότι ο διάδοχός του «οφείλει να ολοκληρώσει τη θητεία του» προκειμένου να αποφευχθεί «μια μείζων θεσμική κρίση». «Οι θεσμοί είναι φτιαγμένοι για να προστατεύουν τον πρόεδρο μέχρι το τέλος της θητείας του», προσθέτει πρόσωπο του στενού περιβάλλοντός του. Και προειδοποιεί: «Τα μόνα κόμματα που συμφέρει μια παραίτηση είναι η Εθνική Συσπείρωση και η Ανυπότακτη Γαλλία».
